نزد ابن سینا، نفس انسانی به مثابة آینه، همواره مدرک ادراکاتی است که به نحو عرضی بر آن عارض می شود و به عبارت دیگر ادراکات، کیفیات عارض بر نفس هستند. محور ادراکات «تمثّل» است و نفس نیز دو ساحت ادراکی دارد، ساحت تجردی عقلانی که بازنمایندة کلیات، طبیعت و ذوات اشیا است و ساحت مادیِ حسی و خیالی که بازنمایندة جزئیات و عوارض اشیاء اکنون و گذشته است. ابن سینا، کیفیت هستی مندی ادراکات مختلف حسی، خیالی و عقلی در نفس را با نظریة ارتسام صور و تقشیر تبیین می کند؛ برای تبیین شکل گیری این الگوی معرفتی می توان چنین تصورکرد که فیلسوف حالات پدیداری ادراک را درون نگرانه در خود تصویر، و شاخصه های آن را احصا می کند، سپس با عرضه کردن آن به مبانی هستی شناختی اش نظریۀ معرفت را بیان می کند. ابن سینا مؤلفه هایی همچون ذهنیت دربرابر عینیت در مسئلة وجود ذهنی، عرض بودن علم و تأثیر کلی یا جزئی بودن ادراک را در نگاه پدیداری به ادراک تبیین می کند و به عرضۀ آن بر مبانی وجودشناسانه ای همچون تفکیک هستی به جوهر و عرض می پردازد و تفسیری معرفتی از عالم براساس همین اصل به همراه نگاه سه گانه به علیت ارائه می دهد و به الگوی خود در معرفت شناسی می رسد. نظام معرفتی سینوی مبتنی بر همین شاخصه ها و مبانی، به حصول نوعی ذات گرایی در تمام تبیین های معرفت شناسانه و پذیرش وحدت سنخی میان مدرِک و مدرَک می رسد.

حوضه­ آبریز دربادام در شمال استان خراسان رضوی واقع شده است. در این پژوهش جهت بررسی تغییرات زمانی و مکانی بستر رودخانه در منطقه ی مورد مطالعه از تصاویر ماهواره­ای لندست ( سال­های 2010 تا 2021 ) استفاده گردید و تغییرات رودخانه در دوره ی زمانی یازده سال مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. تصاویر ماهواره­ای لندست در سه محیط CAD Auto ، ENVI ، Arc Map با توجه به اهداف تحقیق مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. بر این اساس بررسی تغییرات الگوی رودخانه در سه بخش شامل بخش اول (زیرحوضه سمت راست)، بخش دوم (زیرحوضه سمت چپ) و بخش سوم (بخش انتهایی) مورد مطالعه قرار گرفت. بر اساس نتایج بدست آمده از این تحقیق، میانگین زوایای مرکزی قوس ها در دوره ی زمانی یازده سال، در بخش اول تغییری در الگوی رودخانه رخ نداده اما در بخش دوم و سوم الگوی رودخانه از الگوی مئاندری توسعه­نیافته به الگوی رودخانه مئاندری توسعه یافته تبدیل شده است. میانگین ضرایب خمیدگی نیز در هر سه بخش نشان­دهنده ی الگوی پیچانرودی است.لایه ­های زمین­شناسی موجود در این منطقه که عمدتاً دارای لیتولوژی مقاوم هستند، ویژگی شیب و توپوگرافی که باعث شده قسمت اعظم این حوضه دارای ساختار کوهستانی باشد، باعث شده است جابجایی عرضی مئاندر در منطقه ی مورد مطالعه کم باشد.

منطقه هایپریک ناحیه ای بلافاصله زیر بستر رودخانه است که اختلاط آب های سطحی پایین رونده با آب زیرسطحی در آن اتفاق می افتد. این منطقه نقش بسیار حیاتی در اکولوژی رودخانه دارد و سبب خودپالایی جریان رودخانه می شود. موانع تخته سنگی موجود در بستر رودخانه ها معمولا مانند موانع نفوذناپذیر عمل می کنند و در بالادست و پایین دست این سازه ها اختلاف هد هیدرولیکی ایجاد می شود و پرش هیدرولیکی در پایین دست آنها اتفاق می افتد. از آنجا که معمولا در پایین دست این موانع حفره آب شستگی نیز شکل می گیرد، هدف از این تحقیق تعیین الگوی حرکتی تبادلات هایپریک با وجود موانع صلب رودخانه ای در سه حالت جریان ریزشی، جریان متغیر سریع و جریان متغیر سریع آب شستگی است. برای بررسی نتایج، از یک فلوم آزمایشگاهی با شیب کف 1 درصد، طول 5 متر، عرض 3/0 متر و ارتفاع 5/0 متر برای مشخص کردن مسیرهای خطوط جریان هایپریک استفاده شد. مصالح بستر استفاده شده در این فلوم دارای قطر میانه 8/6 میلی متر بودند. ضخامت رسوبات بالادست مانع برابر 30 سانتی متر و ضخامت رسوبات پایین دست مانع برابر با 16 سانتی متر در نظر گرفته شد. در این آزمایش ها از یک مانع صلب 30 سانتی متری که به صورت نفوذ کامل درون بستر رسوبات نصب شده بود، استفاده شد. همچنین، از مدل آب زیرزمینی برای شبیه سازی عددی الگوی جریان زیرسطحی استفاده شد. نتایج نشان داد تطابق مناسبی بین الگوی جریان مشاهداتی و محاسباتی در منطقه هایپریک برای دو حالت ایجاد پرش و ریزشی وجود دارد و در حالت ایجاد پرش آب شستگی فقط در محدوده بین دیواره عمودی مانع تا جایی که بیشترین آب شستگی شکل گرفته بود، در مدل آزمایشگاهی جریان بالادست رو به بالا و در مدل عددی جریان پایین دست رو به بالا مشاهده شد. همچنین، با بررسی دبی تبادلی کل (Qex)، زمان ماندگاری (Rt) و درصد دبی تبادلی (Qp) و مقایسه هریک با عدد رینولدز به ترتیب رابطه توانی با ضریب همبستگی 94 و 84 و 77 درصد به دست آمد که از این روابط می توان تخمین مناسبی از پارامترهای جریان هایپریک داشت.

فرآیند حرکت آب در رودخانه با توجه به ویژگی های رودخانه از نظر نوع بستر، ضریب زبری، شیب طولی و همچنین شرایط حاکم بر حوزه آبخیز آن کاملا متغییر و پیچیده است. این تغییرات و پیچیدگی در قوس و یا میاندر رودخانه به حداکثر خود میرسد. مطالعه این فرآیند در طبیعت با توجه به وجود متغییرهای فراوان و شرایط غیر قابل کنترل امری بسیار دشوار است. لذا با در نظر گرفتن پارامترهای اصلی و قابل اندازه گیری یک مدل فیزیکی در آزمایشگاه طراحی و ساخته شد. این مدل عبارت است از یک فلوم با درجه انحنای °180 و جنس مواد کف و کناره ها از پلکسی گلاس با جریان یکنواخت معادل 50 لیتر بر ثانیه و عمق 20 و عرض 60 سانتیمتر. مولفه های سرعت آب در سه بعد x، y و z (w,v,u) در مقاطع مختلف با استفاده از دستگاه میکرومولینه اندازه گیری شده است.در مجموع 19 سطح مقطع عرضی با فواصل 10 درجه و در هر سطح مقطع عرضی در حداکثر 49 نقطه و در هر نقطه مولفه های سرعت در سه بعد اندازه گیری شد. نتایج نشان می دهد که تغییرات عمقی سرعت طوری است که حداکثر شیب عرضی سطح آب در زاویه °180 درجه قوس و حداقل آن در زاویه 30 و 100 درجه قوس است بررسی پروفیل های عمقی سرعت در هر سه بعد نشان می دهد که حداکثر سرعت آب در عمق 7.7 سانتیمتری از کف و حداقل آن در عمق 5.7 سانتیمتری از سطح آب است.

از دیدگاه توسعه پایدار، انگاشت کیفیت زندگی رابطه مستقیمی با پایداری شهری دارد و در قرن اخیر با توجه به رشد سریع شهرها، این انگاشت تحت تأثیر ابعاد مختلفی قرار دارد به گونه ای که برنامه ­ریزی مناسب و مدیریت مؤثر برای بهبود کیفیت زندگی شهری ضروری است و ازآنجایی که کارکرد اصلی شهرها فراهم کردن مکان هایی برای افراد برای تجارت، تولید، ارتباط و زندگی است، سنجش کیفیت زندگی از دیدگاه ساکنان در برنامه­ ریزی شهرها برای پایداری شهر حائز اهمیت است. رودخانه­های شهری به عنوان یکی از عناصر طبیعی محیط شهری هستند که نقش مهمی در شکل گیری تحولات ساختاری و عملکردی شهرها دارند و مستقیم و غیرمستقیم زندگی ساکنان پیرامون خود را تحت تأثیر قرار می­دهند. رودخانه زاینده ­رود شهر اصفهان به عنوان یکی از رودخانه ­های طبیعی و میراثی شهر در چند قرن گذشته تا حال تأثیر بسزایی بر تحولات شهر و سطح کیفیت زندگی ساکنان پیرامون خود داشته و امروزه با مشکل خشکسالی مواجه است و این مسئله باعث کاستی در سطح کیفیت زندگی ساکنان پیرامون آن داشته و نیازمند توجه سطح کیفیت زندگی ساکنان به عنوان یک سیستم گزارش دهی در برنامه­ریزی شهری زاینده­رود است؛ بنابراین هدف این مقاله شناسایی و سنجش ابعاد کیفیت زندگی ساکنان پیرامون رودخانه زاینده­رود است. این پژوهش کاربردی و شیوه ترکیبی است و گردآوری داده ها بر اساس مطالعات اسنادی و میدانی و پیمایش و از ابزارهای مشاهده و پرسشنامه ساختاریافته و نیز تحلیل داده ها از تحلیل متون و تحلیل تاریخی در کنار تحلیل های کمّی چون تحلیل عاملی تأییدی بهره گرفته است. نتایج نشان داد که رودخانه زاینده رود به واسطه عملکرد و ویژگی های آن بر ابعاد کیفیت زندگی ساکنان پیرامونش تأثیر مستقیم دارد که ابعاد کیفیت زندگی ساکنان پیرامون زاینده­ رود شامل شش بعد "سیاسی و مدیریتی"، "اقتصادی"، "تاریخی"، "اجتماعی"، "کالبدی" و زیست محیطی" هستند که هر یک شامل چند مؤلفه و نشانگر است. "بعد اجتماعی" بر تغییرات دیگر ابعاد کیفیت زندگی ساکنان تعیین کننده است؛ بنابراین می توان اهداف برنامه شهری رودخانه زاینده رود را همسو با توقعات و انتظارات و سطح کیفیت زندگی ساکنان پیرامونش قرار داد تا از طریق راهبردهای این برنامه به ارتقاء کیفیت زندگی ساکنان کمک شایانی کرد.

رودخانه ها نقش مهمی در تغییرات لندفرم ها بازی می کنند و تاثیر بسزایی بر بهره برداری انسانی از محیط های پیرامون خود دارند. بررسی تغییرات بستر و مورفومتری رودخانه ها از مباحث علم ژئومورفولوژی رودخانه ای می باشد. ارزیابی مورفومتری رودخانه از نگاه علوم زمینی و ژئومورفولوژی در مدیریت توسعه پایدار منطقه مهم بوده و از نگاه تغییرشکل بر لندفرمهای منطقه موثر است. در این تحقیق به رودخانه مارون پرداخته می شود که در جنوب غربی کشور قرار دارد و از ارتفاعات حدود 3000 متر از سطح دریا سرچشمه می گیرد. این رودخانه بعد از عبور از سازندهای زمین شناسی زون زاگرس چین خورده وارد دشت بهبهان در جنوب شرقی خوزستان می شود و پس از عبور از ناهمواری تپه ماهوری وارد رودخانه جراحی و سپس وارد خلیج فارس می شود. در این مقاله کل رودخانه مارون از سرچشمه آن تا ابتدای رودخانه جراحی به طول تقریبی 280 کیلومتری جهت استخراج مورفومتری آن بر اساس دو شاخص ضریب خمیدگی و زاویه مرکزی انتخاب گردید. بر اساس تعدد رودخانه های دائمی ورودی به رودخانه مارون و ناهمواری منطقه، رودخانه مارون به 5 بازه مختلف تقسیم شد. در این مقاله برای ارزیابی ضریب خمیدگی از نقطه تغییر انحنا استفاده شده است. علاوه بر دو شاخص مذکور، شاخص جهت جریان طراحی و برای کلیه مسیر رودخانه بدست آورده شده است. در شاخص زاویه مرکزی، میانگین زاویه مرکزی نیز توسط مولفان طراحی و بدست آمد که از آن می توان برای پیش بینی وضعیت مکانی شکل رودخانه نسبت به وضعیت فعلی آن استفاده نمود. طبق شاخص ضریب خمیدگی رودخانه مارون از نوع سینوسی و از نظر شاخص جهت جریان نیز از نوع شرقی- غربی می باشد. به علت شیب کم پروفیل طولی رودخانه در بازه های انتهایی، الگوی رودخانه بیشتر و سریعتر از سایر بازه ها تغییر الگو می دهد. علت تغییر انحنا و از جمله دلایل تغییر جهت و الگوی رودخانه در بازه های مورد نظر مسائل زمین شناسی و توپوگرافی، اقلیم، تکتونیک و هیدرولوژی منطقه زاگرس می باشد، که در پروفیل طولی رودخانه مارون متفاوت می باشد. دبی بالای رودخانه و نیز نزولات جوی بر الگوی رودخانه مارون به خصوص در بازه های ابتدایی موثر بوده است.

پیش بینی تغییرات کلی و حتی جزیی الگوی رودخانه ها، از عمده ترین مباحث مربوط به ژئومرفولوژی رودخانه ای می باشد. در همین راستا، تحقیقات متعددی توسط ژئومرفولوژیست ها صورت گرفته است. این مقاله نیز تغییرات مرفولوژی کانال رودخانه تالار در محدوده جلگه ساحلی خزر را مورد بررسی قرار داده است. برای دستیابی به این هدف، پس از بررسی مرفولوژی رودخانه به تجزیه و تحلیل تغییرات الگوی رودخانه پرداخته شده است. بر این اساس، ابتدا مسیر مورد مطالعه از نظر شکل الگو تقسیم بندی و سپس تغییرات الگودر مقطع زمانی 39 ساله با روش های تغییرات زمانی و مکانی (معادلات ریاضی) ، روش گرافیکی و روش میدانی مورد بررسی قرار گرفته است و سعی شده تا با استفاده از این روشها، تغییرات الگو و شکل های مختلف تغییر شکل و جابجایی مسیر بستر رودخانه تعیین و پیش بینی گردد. برای نیل به این هدف، از عکس های هوایی سال های 1334 و 1373 با یک فاصله زمانی 39 ساله از نظر بررسی تغییرات مقطعی و نیز دده های هیدرولیک جریان و پارامترهای هندسی کانال برای تحلیل استفاده شده است. نتایج این بررسی نشان می دهد که رودخانه هنوز تعادل دینامیکی نهایی خود را به دست نیاورده است و همچنان در حال تغییر و جابجایی و ایجاد پیچ و خم های جدید و توسعه در قسمت علیای جلگه می باشد و در قسمت سفلی، یعنی در محدوده دارای الگوی پیچانرودی نیز تغیراتی خیلی کند و بطئی دارد و همین امر موجب شده تا در فاصله زمانی 39 ساله، این تغییرات محسوس نباشد.

منطقه هایپریک، یک محفظه اکولوژیکی مهم و حساس در اکوسیستم های رودخانه¬ای است و به عنوان منطقه مشترک زیربستر رودخانه است که به همان اندازه تحت تأثیر جریان آب های سطحی و زیرزمینی قرار دارد. میکروپلاستیک¬های های واقع در منطقه هایپریک باید با ماندگاری طولانی تری مواجه شوند و در نتیجه زمان قرار گرفتن در معرض ارگانیسم های کفزی را افزایشدهند. این مطالعه به بررسی توزیع و خصوصیات میکروپلاستیک در رسوب منطقه هایپریک رودخانه زیارت پرداخته است. با توجه به مشخصات مورفولوژیکی، اشکال میکروپلاستیک به فیبر، گلوله، فوم و قطعه تقسیم شده است. رنگ ذرات میکروپلاستیک با توجه به رنگ سطح آنها ثبت شد. اندازه ریز ذرات در طولانی ترین بعد تصویر اندازه گیری شد و به کمتر از 5/0 میلی متر، 1-5/0میلی متر، 3-1میلی متر و 5-3 میلی متر تقسیم شد. تجزیه و تحلیل میکروپلاستیک در سه ساختار مورفولوژیکی شامل جزیره، کنده و پله-حوضچه استخراج شده برای رودخانه زیارت نشان داد که میکروپلاستیک¬ها تا عمق 0.6 متری زیر بستر رودخانه قابل شناسایی است. بالاترین فراوانی میکروپلاستیک برای ذرات با مقیاس (<1000 میکرومتر) اندازه گیری شد. فراوانی میکروپلاستیک های فیبر و قطعه در سه ساختار مورفولوژیکی در اکثر لایه های رسوبی بالاترین میزان بود و پس از آن میکروپلاستیک های خطی قرار داشتند. رنگ های مشاهده شده میکروپلاستیک ها در رسوبات در این مطالعه عمدتاً شامل سیاه، قهوه ای، زرد، قرمز و نارنجی بود. در این میان رنگ مشکی رنگ غالب بود. این نتایج بینش هایی را در مورد درک سرنوشت میکروپلاستیک در یک منطقه رودخانه میکروپلاستیک¬های ارائه کرد.